طراحی همه گیر وب، و یا inclusive web design به چه معناست؟

این عبارت به این معناست که، ما به عنوان طراحان وب، در حین طراحی باید به نیازهای متعدد و متفاوت کاربران بیندیشیم. رعایت اصولی که در این طراحی از ایده پردازی، طرح ریزی، برنامه ریزی گرفته تا، با کامل کردن آن، الزامی است. ما به عنوان طراح، بایستی در نظر بگیریم که کاربران وب سایت، مهم‌ترین مخاطبان آن هستند. این در حالی است که ما، بر این باوریم؛ تکنولوژی‌های مورد نیاز در وب سایت و به روز بودن آن، از اهمیت بیشتری نسبت به دیگر موارد برخوردار است. اما باید در نظر بگیریم، کاربرانی که از یک وب سایت استفاده می‌کنند، باید به عنوان محور اهداف یک طراحی قرار بگیرند. با استفاده و پیگیری از 10 اصل اشاره شده در ادامه، می‌توانیم نسبت به طراحی بهتر و جذب مخاطبین بیشتر امیدوار باشیم.

1. منصف باشید

یکی از شرایط اساسی طراحی، برای همه و یا inclusive web design، رعایت جنبه های انصاف در طراحی است. باید در نظر داشت که انصاف و عدالت به معنای برابری مطلق نیست. به این معنا نیست که وب سایت شما بر تمامی ابزارها و پلت فرم‌های متفاوت، ظاهر یکسانی خواهد داشت. به معنای این است که، مدیران وب سایت و طراحان، در کنار ایجاد تجربیات متفاوت، ارزش‌های یکسانی برای کاربران، قائل باشند. برای رسیدن به این هدف می‌توان، در مرحله های ابتدایی کار از کاربران واقعی، تست‌های لازم را به عمل آورده، تا نتایج مورد نیاز بدست آید. از دوستان و آشنایان خود بخواهید، در این تست‌ها شرکت کرده و شما را با انواع و اقسام محدودیت‌ها، از قبیل معلولیت در استفاده از کامپیوتر، به عنوان گزینه ای مناسب مورد استفاده قرار گرفته، و شما را در طراحی برای کاربران متفاوت آماده کنند.

2. انعطاف پذیر باشید

همیشه تلاش کنید، تفکرات و روش‌های مورد استفاده شما، از قابلیت انعطاف پذیری بالایی برخوردار باشد. هیچ گاه نمی‌توان اندازه ای مشخص، به تمامی کاربردها تعمیم داد. باید توجه داشت یک روش، در همه جا به کار نخواهد آمد. کاربران شما نیازها و رفتارهای متفاوتی دارند. از این رو همکاران شما، بایستی، به جزییات و تفاوت این رفتارها، توجهات لازم را داشته باشند. هدف از انعطاف پذیر بودن، داشتن قابلیت‌های بیشتر و ارائه گزینه های متفاوت‌تر به کاربران، برای در بر گرفتن نتایج هرچه وسیع‌تر است.

3. از احساسات ساده خود استفاده کنید

همیشه سادگی و حسی عمل کردن به معنای آن نیست که، تا حد امکان در کار خود صرفه جویی کرده و به جزییات کار نپردازید. در صورتی که نیاز، به شاخ و برگ دادن به کار وجود ندارد، رعایت سادگی می‌تواند بسیار مفید و موثر واقع شود. تجربه ای که وب سایت شما برای کاربران پدید می‌آورد، بایستی مبتنی بر نیازهای آنان بوده و از حاشیه رفتن خودداری کنید. باید در نظر داشته باشید، امکاناتی که در وب سایت شما اضافه می‌شود، بر اساس اضافه کردن ارزش و محتوای بهینه، به کاربران تعبیه شده است و نه بر اساس افزایش پیچیدگی آن.

کاربران علاقه ای به جستجو در مورد نحوه‌ی کاربری وب سایت ندارند. آنان سادگی را بیشتر می‌پسندند. راحتی کار با وب سایت برای آنان از اهمیت زیادی برخوردار است. همان‌طور که می‌دانیم، تکنولوژی برای ساده تر کردن زندگی انسان‌ها پدید آمده است و نه برای ایجاد دشواری در آن.

4. گیرا و جذاب باشید

موردی که ممکن است مورد توجه و علاقه‌ی کاربری قرار گیرد، می‌تواند برای کاربر دیگر، بی ارزش تلقی شود. بهترین کار برای غلبه به این مشکل، این است که مخاطبین خود را تماماً تازه وارد تصور کنید. به این معنا که؛ کاربران برای اولین بار بر روی وب حضور پیدا کرده و وب سایت شما، اولین وب سایتی است که از آن دیدار می‌کنند. آیا زمان‌های دور را به خاطر دارید؟ زمانی که تنها یک روش برای تدریس به کودکان در مدارس استفاده می‌شد!؟ همه ما می‌دانیم که یک روش تدریس نمی‌تواند همه دانش آموزان را اغنا کند. اگرچه گیرا بودن و جذابیت داشتن برای مخاطبین نسبی است، اما باید در نظر داشت برخی از مردم عادت به خاطر سپاری موارد دارند، برخی دیگر ساختار بندی می‌کنند، برخی دیگر تصویر سازی می‌کنند و برخی دیگر با تکرار و تمرین، یک مطلب را متوجه می‌شوند. بنابراین گیرا بودن به این معناست که، تمامی این افراد توانایی ارتباط برقرار کردن با اطلاعات وب سایت شما را داشته، و بر اساس خواسته های شما عمل کنند.

5. اطلاع رسان باشید

اطلاع رسان بودن به این معناست که، وب سایت شما همیشه برای کاربران، اطلاعات جدید و بازخوردهای مناسبی داشته باشد. زمان و روش ارائه این اطلاعات، بسیار مهم است. از لحظه ای که کاربران، به وب سایت شما وارد می‌شوند، باید نسبت به دانستن آن چه نیاز دارند مطلع باشید. ایجاد یک فضای متعامل بین شما و کاربر، از ابتدای ورود او به وب سایت مفید بوده و مبدأ و مقصد مناسبی به او نشان دهد. اطلاع رسان بودن وب سایت شما می‌تواند کاربران را، در داشتن انتخاب‌های بیشتر و کنترل بهتر بر گردش خود در وب سایت، فائق سازد بنابراین تلاش کنید با آنان در تعامل باشید و اهداف آنان را در وب سایت محقق کنید.

6. از خطاها جلوگیری کنید

اغلب وب سایت‌ها از فرم‌هایی استفاده می‌کنند که برای ثبت نام، در ارتباط بودن و یا مقاصد دیگری هم چون خرید از وب سایت، استفاده می‌شوند. این فرم‌ها بسیار پر کاربرد بوده، اما در بسیاری از مواقع می‌بینیم که وب سایت و گردانندگان آن‌ها، در قبال آنان بی اهمیت هستند. اما داشتن فرم‌های مناسب و بهینه برای سادگی کار کاربران بسیار حائز اهمیت است. دادن اطلاعات دقیق به آنان و هدایت ایشان در ارتباط با اتخاذ تصمیم‌های درست، در انتخاب فرم‌ها و پر کردن آن‌ها بسیار مهم است. با جلوگیری از ایجاد خطاهای ناخواسته انسانی برای کاربران می‌توانید موجبات اعتماد سازی را فراهم کنید، پشتیبانی بهتری از آنان انجام دهید و توجه داشته باشید، رفتاری که بین شما و آنان به وجود می‌آید، بسیار محترمانه باشد. علاوه بر این وقتی کاربران با وب سایت شما کار می‌کنند، تصویر بهتری نسبت به برند شما در ذهنشان حک خواهد شد و شما را همیشه به خاطر خواهند داشت.

7. صبور باشید

علی رغم تلاش‌هایی که شما در جلوگیری از مشکلات به خرج داده‌اید، این خطاها همیشه اجتناب ناپذیر هستند و ممکن است در ادامه برای شما به وجود آیند. اما شما همیشه نیاز دارید تا، نسبت به آن‌ها صبور بوده و با تحمل بیشتری به ادامه کار خود امیدوار باشید. صبور بودن شما برای کاربران نتایج خوبی در پی خواهد داشت. احساسی که آن‌ها در تعامل موفقیت آمیز با وب سایت شما به دست می‌آوردند، موجبات رشد احساس توانایی برند وب سایت شما در ذهن را در پی خواهد داشت. احترام به آنان را همیشه سرلوحه کار خود قرار دهید و با صبر و حوصله نسبت به بررسی و حل مشکلات آنان اقدام کنید. نبود اعتماد متقابل برای وب سایت شما، نتایج خوبی در پی نخواهد داشت و آنان را در بازدید مجدد از وب سایت شما دچار تردید خواهد کرد.

8. بی وقفه تلاش کنید

ارتباطی که بین وب سایت شما و کاربران پدید می‌آید بسیار مهم است، اما در این میان کارایی وب سایت و پر تلاش بودن هرچه بیشتر آن، منجر به جذب کاربران بیشتر خواهد شد. در این میان کاربران وظیفه ای قبال شما ندارند، چرا که آنان بازدید کنندگان از وب سایت شما هستند. تجربه ای که آنان، از وب سایت شما بدست می‌آورند، بایستی تجربه ای دل پذیر، فراموش نشدنی و بی دغدغه باشد. در صورتی که شما از کاربران خود زیاد درخواست داشته باشید و یا محدودیت‌های زیادی بر آنان اعمال کنید، به زودی آنان را از دست خواهید داد. محدودتی که شما بر آنان وارد می‌کنید، بایستی در حد بسیار پایین و حتی در پایین‌ترین حد ممکن باشد. هدف از پر تلاش بودن، داشتن کاربران راضی و ایجاد ارتباط موثر وب سایت با آنان است.

9. انتقاد پذیر باشید

در ایجاد فضاهای فیزیکی از قبیل خانه، ابعاد استفاده از در و پنجره بسیار مهم هستند اما در فضای آنلاین، فضایی که در اختیار کاربران قرار می‌دهید، بایستی به بهترین نحو آراسته شود و علاقه‌مندی را در آنان به وجود آورد. اگر صفحه شما، شامل فضای بسیار خالی و محتوای کمی باشد، ممکن است کاربران به این بیندیشند که صفحه به درستی دانلود نشده و یا مشکلی در مورد آن وجود دارد. در سوی دیگر اگر فضایی که استفاده می‌کنید، پر از محتویات شلوغ و در هم است، ممکن است کاربران دچار سردرگمی شوند و ندانند از کجا باید شروع کنند. در نتیجه وب سایت شما را ترک خواهند کرد. یکی از مهم‌ترین اهداف انطباق پذیر بودن، ایجاد فضایی متناسب برای کاربران است، که به آنان اجازه مانور و گردش در وب سایت را به سادگی پدید می‌آورد.

10. سازگار باشید

سازگاری به معنای آن است که تجربه ای به یاد ماندنی برای کاربران پدید آورده و امکانات لازم را در اختیار آنان قرار دهیم. این به معنای درک استانداردها، رعایت خط مشی‌ها و به اجرا گذاشتن بهترین الگوها در صنعت است. به معنای دیگر، رعایت اصول اساسی و آن چه به عنوان الگوهای زندگی در آمده‌اند و مردم بدون سؤال به اجرای آنان می‌پردازند، به عنوان الگوهای اساسی سازگاری تلقی می‌شوند.

چالش‌های های دنیای واقعی

10 موردی که در بالا اشاره شد در رابطه با اصولی است که در طراحی همه گیر، مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما استفاده از این اصول در دنیای واقعی با چه چالش‌هایی روبه رو خواهد بود. در ادامه راجع به این بحث، صحبت خواهیم کرد. این کار را با مراجعه با دو وب سایت انجام می‌دهیم و در رابطه با قوانین استفاده شده برای افراد نابینا در این سایت‌ها صحبت می‌کنیم. پروژه‌هایی که در مورد توانمند سازی این افراد به وجود آمده‌اند از قوانین باثباتی استفاده می‌کنند. این وب سایت‌ها به ارائه خدمات لازم به مخاطبین نابینای خود پرداخته است و کاربری ساده ای برای آنان پدید آورده‌اند. نکته ای که در این رابطه برای ما حائز اهمیت است، توجه به نیازهای کاربران و فهم این نیازها به منظور استفاده صحیح از فرایند طراحی در راستای ایجاد فضای بهینه برای کاربران خواهد بود. مرورگرها و فناوری‌هایی که در این رابطه استفاده می‌شوند، همه بر مبنای ارائه بهترین تجربه موثر به کاربران مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

کارهایی که مسئولین این وب سایت‌ها در راستای توانمند سازی مخاطبین خود انجام داده‌اند، بر مبنای تحقیقات و برنامه ریزی‌های اولیه صورت گرفته است. در ادامه نگاهی گذرا به این اصول خواهیم داشت.

تحقیق در مورد مخاطب

برای رعایت جنبه انصاف و انطباق پذیری، لازم است اطلاعاتی خاص در مورد کاربران خود داشته باشیم. این که توانایی فنی آن‌ها در چه حدی است، به چه زبانی صحبت می‌کنند، و یا اینکه آیا آنان از محدودیت‌هایی برای دسترسی به اینترنت رو به رو هستند یا خیر!؟ این که اصول اخلاقی آنان بر چه اساسی استوار است و یا در پس زمینه فرهنگی آنان در چه زمینه ای می‌باشد همگی در حوزه تفاوت‌های فرهنگی جای خواهد گرفت. این که رنج سنی مخاطبین در چه سطحی بوده و چه گروه های سنی در ارتباط خواهند بود، مکان جغرافیایی حضور آنان کجاست!؟، از چه ابزاری برای ارتباط با اینترنت استفاده می‌کنند!؟ و اتصال اینترنت آنان با چه سرعتی کار می‌کند!؟، نرم افزار و یا سخت افزار مورد استفاده آنان از چه توانایی‌هایی برخوردار است؟، از چه مرورگرهایی برای ارتباط و استفاده از وب سایت استفاده می‌کنند!؟ برخی از این داده‌ها در ابتدا توسط داده های آماری آماده می‌شود. در اختیار داشتن این داده های آماری توانایی ما در ساختار بندی وب سایت را افزایش می‌دهد. اما تا زمانی که کارشناسان حوزه ارتباطات با کاربران، صحبت نشود توانایی بهینه سازی حداکثری وجود نخواهد داشت. قابلیت‌های استفاده در دسترس بودن و امکانات لازم که بعداً در وب سایت مورد استفاده قرار خواهند گرفت، با تمرکز بر روی توانایی‌های کاربران و حضور در جمع‌های آنان تبدیل به اطلاعاتی خواهند شد که در دسترس ما قرار خواهند داشت.

برنامه ریزی برای جامعیت

پس از این که اطلاعات لازم در مورد نیازهای کاربران جمع آوری می‌شود فاز برنامه ریزی آغاز می‌گردد. امکاناتی که مورد نیاز است در تمرکز کارشناسان قرار می‌گیرد و توجهات لازم برای پیاده سازی آنان معطوف می‌گردد. افزایش دامنه انتخاب کاربران یکی از موارد مهمی است که در این مرحله مورد توجه قرار می‌گیرد. مرحله کلیشه سازی پس از دریافت ایده‌ها، به اجرا در می‌آید. ممکن است این گونه به نظر رسد که در طی این فرایندها بسیار زمان بر است. اما زمانی که صرف پرسش، تفکر، ملاحظه، تمرکز و سپس برنامه ریزی کلیشه سازی می‌شود در نهایت نتایج بسیار خوبی برای شما در بر خواهد داشت. اما تکنولوژی چگونه پیاده سازی می‌شود؟ در نظر گرفتن استاندارد های وب پایه ریزی ساختار پر معنا و پیاده سازی امکانات لازم با استفاده از HTML می‌تواند به عنوان گام اول تلقی شود. سپس افزودن جلوه های تصویری برای پدید آوردن تجربه ای موثر تر از کاربر در مرحله بعد مورد اجرا قرار می‌گیرد. عدم وابستگی وب سایت، یکی از عوامل موفقیت آن در آینده خواهد بود.

تجربیات معنا دار

برای اینکه تجربه ای که برای کاربران خلق می‌شود، پر از معنا باشد و تمامی آنان با این تجربه ارتباط برقرار کنند، بایستی با نحوه دسترسی آنان به وب سایت فکر کنیم. این که محتوا چگونه در دسترس آنان قرار می‌گیرد! ایجاد روش‌های مختلف برای کاربران و افزایش توانایی آنان در ناوبری وب سایت، یکی از نکات کلیدی و مهم است. برخی از کاربران ترجیح می‌دهند تا از سیستم ناوبری اصلی و تعبیه شده در وب سایت استفاده کنند، در حالی که برخی دیگر نسبت به استفاده از نقشه وب سایت از خود علاقه نشان داده‌اند و برخی دیگر نسبت به ناوبری وب سایت، هیچ علاقه ای ندارند و مستقیماً از باکس جستجو استفاده می‌کنند. پس از انجام تست‌های لازم بر روی مخاطبین متوجه شدیم که برخی از آنان، نسبت به استفاده از نقشه وب سایت علاقه‌مند هستند. ساختارمند بودن این نقشه یکی از دلایل آنان بوده است. بنابراین تلاش، نسبت به گروه بندی این نقشه وب سایت بسیار مهم است و دسترسی کاربران را ساده تر می‌کند.

آزمون و خطا

در کار برای افراد کم بینا متوجه شدیم که، آنان در هنگام بروز خطا دچار مشکل می‌شوند. بنابراین از بالای صفحه، برای خروج از خطاهای ناخواسته استفاده کردیم و نتیجه، بسیار موفقیت آمیز و رضایت بخش برای این دسته از کاربران بود. افراد ... برای رزرو هتل بیشتر نسبت به استفاده از تلفن رغبت نشان می‌دهند، به این منظور در وب سایت ... این مورد مد نظر قرار گرفت و گزینه های لازم برای این افراد محیا شد. اعتمادی که در این وب سایت توسط کاربران و مدیران وب سایت پدید آمد متقابل بود و کماکان نتیجه های خود را در پی دارد. خدمت گذار بودن این وب سایت، یکی از ویژگی‌های آن است.

در اختیار گذاشتن اختیارهای لازم به کاربران، امتیازی ویژه است که در آن لحاظ شده است. واضح بودن، دقیق بودن و سازگار بودن عناصر محتوایی وب سایت، با نیازهای کاربران در به یاد ماندنی شدن و در دسترس بودن، بیشترین تأثیر را دارد. کاربر را در شرایطی قرار دهید که نیاز به تفکر نداشته باشد، او باید خود را در ساده‌ترین شرایط ممکن از کاربری وب سایت ببیند. اصولی که از گذشته نه چندان دور اینترنت، مورد استفاده قرار گرفته است را بکار ببندید. اصولی که همگان با آن‌ها آشنایی دارند. مواردی هم چون قرار دادن لوگو در بالا و سمت چپ وب سایت و قابلیت کلیک بر روی آن از موارد بسیار ساده و قابل ذکر است. یکی دیگر از اصولی که هم اکنون، به عنوان اصول اساسی وب سایت‌ها شناخته می‌شود، استفاده از یک هدر، یک متن اصلی و استفاده از یک فوتر در پایین صفحه وب است. در صورتی که نیازهای کاربران را برآورده کنید و آن چه در نظر دارند را محیا کنید، کاربران شادتری خواهید داشت. استراتژی محتوا در طراحی برای افراد کم بینا بسیار مهم بود. استفاده پر پیچ و تاب از جاوا اسکریپت مورد نیاز نیست. محتوایی که برای آنان تهیه شد بر 3 اصل استوار بود: اول: خدمت، دوم: منابع در دسترس و سوم: جامعه هدف.

چینش و آرایش نهایی

اینترنت شبیه به یک پازل بزرگ است، تکه های این پازل باید به درستی در کنار یکدیگر قرار گیرند. اما در حال حاضر این گونه نیست. با در نظر گرفتن اصول طراحی، برای همه می‌توانید تکه های پازل خود را با شانس بیشتری به این منظور به میدان بفرستید. ابزارهای مختلف، پلت فرم‌های متفاوت، پیکربندی‌ها، مرورگرها، تنظیمات شخصی و تکنولوژی‌های متفاوت و نبود توافقات بین‌المللی متفاوت، برای یگانگی اهداف در وب از مشکلات اساسی آن است.

اما طراحان وب بایستی تمام تلاش خود را در راستای در بر گرفتن مخاطبین هرچه بیشتر انجام دهند. ارائه تجربه، کیفیتی بهتر به کاربران، بایستی همیشه مد نظر آنان قرار گیرد. طراحی برای همه یا اصطلاحاً طراحی همه گیر وب، ما را در ایجاد تجربیات پر معنا، خاطره انگیز و موفق برای کاربران مهیا کند. کاربرانی که دامنه هرچه وسیع‌تری از آنان بایستی در این حوزه لحاظ شود. طراحی همه گیر وب روشی جدید از تفکر است، روشی که ممکن است مخاطبین جوان و یا تکنولوژیک را متقاعد نکند. اما مهم‌ترین هدف آن گسترده تر شدن دامنه مخاطبین است. تغییرات نیاز به زمان دارد، شاید شما نیز برای اجرای تغییرات به زمان زیادی نیاز داشته باشید، اما از قسمت تفکر شروع کنید به این بیندیشید که افرادی با معلولیت‌های مختلف، به عنوان کاربران شما هستند و در دامنه این کاربران قرار می‌گیرند. اگر چه ممکن است اتخاذ تصمیماتی از این دست و ایجاد تغییرات در نحوه ناوبری و کارایی وب سایت بسیار سخت و دشوار باشد، اما طراحی همه گیر وب یکی از اولویت‌هایی است که در آینده‌ی نزدیک در وب مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این روش از طراحی می‌تواند تمامی هنر، خلاقیت و نوآوری ما را دچار تغییرات عمده ای سازد.